A A A

Radziszewski Idzi Benedykt

Радзишевский Эгидий Бенедикт


Autor: Irena Wodzianowska, Radziszewski Idzi Benedykt / Радзишевский Эгидий Бенедикт (1871–1922), filozof, rektor Akademii Duchownej (AD) w Petersburgu, założyciel Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w Lublinie.
20.09.2016
stan artykułu kompletny
Radziszewski Idzi Benedykt
Radziszewski Idzi Benedykt / Радзишевский Эгидий Бенедикт (1871–1922), filozof, rektor Akademii Duchownej (AD) w Petersburgu, założyciel Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w Lublinie.

Urodził się 1 kwietnia 1871 r. w Bratoszewicach koło Łodzi (gub. piotrkowska), w zubożałej, wielodzietnej rodzinie szlacheckiej; miał czterech braci, w tym Ignacego i Pawła (1890–1931), geologa oraz siostrę. Był synem Konstantego Marcelego, nauczyciela szkoły elementarnej w Pniewniku na Mazowszu, i Józefy z Biernackich. Wychowywał się w religijnej i patriotycznej atmosferze. Po ukończeniu szkoły elementarnej w Pniewniku uczęszczał do gimnazjum filologicznego w Płocku (1881–1889). Następnie wstąpił do seminarium duchownego we Włocławku (1889–1893), skąd nieprzeciętnie uzdolnionego alumna skierowano na dalsze studia teologiczne do AD w Petersburgu, którą ukończył 10 czerwca 1897 r., uzyskując stopień magistra po obronie prac: De vaticiniis Christi Domini [Proroctwa Chrystusa Pana] oraz О трагедии гр. А. К. Толстого «Царь Феодор Иоаннович» [O tragedii hr. A[leksieja]. K. Tołstoja (1817–1875) „Car Fiodor Iwanowicz”]. W trakcie studiów w 1896 r. otrzymał święcenia kapłańskie z rąk rektora ks. Franciszka Albina Symona (1841–1918).

Po ukończeniu studiów podjął pracę jako wikariusz parafii św. Mikołaja w Kaliszu. Rok później wyjechał na studia do Katolickiego Uniwersytetu w Lowanium (Leuven w Belgii) w celu pogłębienia wiedzy filozoficznej. Studiował pod przybranym nazwiskiem Stephen Vaihinger de Cracovie, ze względu na ówczesną sytuację kraju i utrudnienia w pozyskaniu zezwolenia na studia za granicą ze strony rządu rosyjskiego. W 1900 r. uzyskał doktorat z filozofii (De ideae religionis genesi in evolutionisimo Darvino-Spenceriano [Geneza idei religii w teorii Ch. Darwina i H. Spencera]), napisany pod kierunkiem ks. Désiré-Josepha Merciera (1851–1926) w Wyższym Instytucie Filozofii tegoż uniwersytetu. Po zakończeniu studiów w Belgii udał się do Anglii, Francji, Włoch, Austrii w celu „przyjrzenia się tamtejszym uniwersytetom” oraz pracy naukowej w bibliotekach. Podobne podróże podjął kilka lat później, na przełomie lat 1905 i 1906 oraz 1907 i 1908, w celu pogłębienia zdobytej wiedzy. Jesienią 1901 r. objął wykłady filozofii i teologii dogmatycznej w Seminarium Duchownym we Włocławku, a równocześnie był wicerektorem (1901–1905) tegoż seminarium. Po rezygnacji wyjechał do Paryża, aby rozpocząć nowicjat w Zgromadzeniu Księży Misjonarzy św. Wincentego à Paulo. W następnym roku przerwał nowicjat, obejmując stanowisko dyrektora prowincji warszawskiej i kierownika duchowego Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo (szarytek) na Tamce w Warszawie (5 czerwca 1906 r.). Po niepowodzeniu przedsięwziętych przez niego reform (m.in. szkoły pielęgniarskiej, kursów pedagogicznych dla sióstr) został odwołany przez władze zakonu. W październiku 1907 r. ponownie wyjechał na Zachód.

W 1908 r. Radziszewski powrócił do Włocławka jako profesor filozofii i pedagogiki oraz rektor (1908–1911) seminarium duchownego. Na nowym stanowisku bez przeszkód mógł zrealizować swe nowatorskie koncepcje i pomysły. „Kształcenie i wychowanie kadry kapłańskiej traktował jako jeden z najistotniejszych elementów zmierzających do zreformowania Kościoła, aby był on zdolny do dialogu ze współczesnym światem” (G. Karolewicz, Ksiądz Idzi Benedykt Radziszewski, 1871–1922, Lublin 1998, s. 59). Przystąpił więc do reorganizacji programu nauczania w seminarium, zwiększenia poziomu wykładów, organizował odczyty kleryków dla wszystkich chętnych słuchaczy, również świeckich. W 1909 r. z jego inicjatywy powstał we Włocławku funkcjonujący do dziś miesięcznik poświęcony „wszystkim działom nauki niezbędnej kapłanowi” „Ateneum Kapłańskie”. W roku 1911 otrzymał nominację na papieskiego prałata domowego, w roku zaś 1912 na kanonika katedralnego włocławskiego.

W lutym 1914 r. Radziszewski został rektorem petersburskiej AD. Od początku urzędowania przystąpił do reformy uczelni, uznając, że AD „nie stoi na wysokości zadania”. Napisał i rozesłał projekt nowego statutu uczelni biskupom zarówno w Imperium Rosyjskim, jak i Królestwie Polskim, by zapoznać się z ich zdaniem. Ogłosił go w 1915 r., reformując przy tym strukturę uczelni. W jego świetle przewidywano powołanie do życia – oprócz istniejącej sekcji teologicznej – sekcji moralno-prawnej, biblijno-dogmatycznej i filozofii chrześcijańskiej. Zwiększono też zakres wykładów, uwzględniając m.in. katolicką naukę społeczną, wprowadzono egzaminy semestralne oraz zaostrzono wymagania w stosunku do magistrantów i doktorantów, uchwalono wreszcie tryb nadawania stopni naukowych eksternistom. W wyniku reformy na AD funkcjonowało 12 katedr, a poziom nauczania został znacząco podniesiony.

Kolejne zmiany w funkcjonowaniu uczelni nastąpiły w 1917 r., po objęciu władzy przez Rząd Tymczasowy. W maju tegoż roku rozpoczęła pracę stworzona przez Siergieja A. Kotlarewskiego (1873–1940) Komisja do Spraw Kościoła Katolickiego, w której skład wszedł także Radziszewski. Wynikiem prac tej komisji było ogłoszenie uchwały Rządu Tymczasowego o zmianie prawodawstwa rosyjskiego dotyczącego Kościoła katolickiego w Rosji. W świetle nowych przepisów AD została podporządkowana Ministerstwu Oświaty. Bezpośredni zarząd nad nią sprawować miał metropolita mohylewski. Kierowanie uczelnią oddano Senatowi, w którego skład wchodziło całe grono profesorskie. Program nauczania i dobór przedmiotów ustalał Senat w porozumieniu z metropolitą. Zwiększony został również budżet uczelni, a profesorom i pracownikom zapewniono emerytury. Niestety rewolucja bolszewicka 1917 r. pokrzyżowała plany wprowadzenia tych przepisów w życie. Ostatni metropolita mohylewski bp Edward Ropp (1851–1939) zmuszony był zamknąć AD w kwietniu 1918 r. Prace reformatorskie i administracyjne w AD nie przeszkodziły Radziszewskiemu w objęciu katedry filozofii i pedagogiki, którą kierował w latach 1915–1918, wykładając psychologię i filozofię religii dla pierwszego i drugiego roku. Zachowały się wydrukowane w Piotrogrodzie dwa litografowane tomy jego wykładów z lat 1915–1917, stanowiące komentarz do dzieł św. Tomasza z Akwinu. 14 grudnia 1916 r. uzyskał także w AD tytuł doktora.

Radziszewski włączył się również w życie petersburskiej Polonii. Prowadził posługę duszpasterską w stołecznych parafiach. W czasie I wojny światowej (1914–1918) współdziałał z polskimi organizacjami na terenie miasta. Został prezesem Polskiego Towarzystwa Miłośników Historii i Literatury, które zorganizowało w Petersburgu Wyższe Kursy Polskie (1916–1918), mające na celu popularyzowanie wiedzy z zakresu m.in. historii i literatury polskiej. Na otwarciu kursów jesienią 1916 r. wygłosił mowę inauguracyjną. Stanął następnie na czele Rady Pedagogicznej Kursów oraz prowadził w ramach kursów wykłady z historii filozofii w Polsce w XIX w. Angażował się także w działalność Towarzystwa Wincentego à Paulo. Brał udział w uroczystościach upamiętniających wybitne postacie czy polskie rocznice. Uczestniczył w komisjach kościelno-rządowych, przygotowujących zmiany w prawodawstwie rosyjskim odnośnie Kościoła oraz Polaków. Pomimo trudności związanych ze stanem wojennym – niewypłacane subsydia, problemy z zaopatrzeniem, głód – udawało mu się znajdować dodatkowe pieniądze na funkcjonowanie AD oraz pomoc Polakom.

Mając nadzieję na odrodzenie Ojczyzny, Radziszewski uważał, że będzie ona potrzebować uczelni z odwagą poszukującej prawdy i prowadzącej bezstronne badania naukowe, wychowującej i formującej przyszłe kadry inteligencji katolickiej oraz krzewiącej kulturę w całym społeczeństwie. Wnikliwa obserwacja funkcjonowania uniwersytetów europejskich pozwoliła mu na przedstawienie wykładowcom AD i Wyższych Kursów Polskich koncepcji katolickiej uczelni wyższej. W lutym 1918 r. zorganizował w Petersburgu Komitet Organizacyjny Uniwersytetu Katolickiego na czele z prezesem Karolem Jaroszyńskim (1877–1929). Szybko zredagowano statut przyszłej uczelni, rozpoczęto gromadzenie księgozbioru oraz pozyskano kilkunastu profesorów wśród Polonii petersburskiej. Byli to m.in.: historyk literatury i archiwista Piotr Bańkowski (1885–1976), wybitny językoznawca Jan Niecisław Baudouin de Cortenay (1845–1929), historyk Konstanty Chyliński (1881–1939), historyk ks. Czesław Falkowski (1887–1969), historyk i archiwista Aleksander Kossowski (1886–1965), teolog ks. Piotr Kremer (1878–1951), historyk Stanisław Ptaszycki (1853–1933), filolog klasyczny Stefan Srebrny (1890–1962), ks. Aleksander Wóycicki (1878–1954) i teolog ks. Bronisław Żongołłowicz (1870–1944). W czerwcu 1918 r. Radziszewski przeniósł się do Lublina, a 8 grudnia tego roku odbyła się inauguracja roku akademickiego Uniwersytetu w Lublinie (obecnie Katolicki Uniwersytet Lubelski [KUL]), którego rektorem był do końca życia. Na uczelni tej udzielał się ponadto jako profesor zwyczajny filozofii Wydziałów Teologicznego i Nauk Humanistycznych, a od 1919 r. wykładał także psychologię na wszystkich wydziałach. Nieprzeciętnie pracowity, sumienny, obowiązkowy, cierpliwy, dobry i uśmiechnięty, nie zrażał się trudnościami, a przekonywał przede wszystkim własnym przykładem. Miał opinię człowieka, który nie lubi deklaracji, pustych słów, lecz konkretne czyny.

„Twórczość ks. Radziszewskiego przyjęła z wielkim uznaniem i zainteresowaniem, a nawet entuzjazmem, inteligencja. Poszczególne pozycje zalecano kaznodziejom, katechetom, spowiednikom, nauczycielom, rodzicom i najbardziej dojrzałej młodzieży celem wyjaśnienia wątpliwości i pogłębienia wiary” (G. Karolewicz, Ksiądz Idzi Benedykt Radziszewski…, dz. cyt., s. 107). W swych pismach popularyzował filozofię scholastyczną. Podejmował aktualne tematy, jak np. roztrząsany w skali międzynarodowej problem genezy religii, relacji między wiarą a nauką itp. Poza monografiami prezentował swe poglądy na łamach „Ateneum Kapłańskiego”, „Przeglądu Filozoficznego”, „Roli”. Pisał hasła do Podręcznej encyklopedii kościelnej (Warszawa 1904–1914, t. 1–44).

Był członkiem Komisji Historii Filozofii Polskiej PAU, Polskiego Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie i w Warszawie, Towarzystwa Psychologicznego w Warszawie, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Rzymskiej Akademii św. Tomasza. W lutym 1923 r. rząd francuski przyznał mu resortowy order szkolnictwa, tzw. Złote Palmy – Officier de l`Instruction Publique.

W petersburskim Instytucie Technologicznym kształcił się starszy brat Radziszewskiego – Ignacy Dominik (1869–1944), profesor Politechniki Warszawskiej w latach 1915–1939, który pełnił też obowiązki jej rektora (1919/1920), oraz prorektor (1921–1923).

Radziszewski zmarł 22 lutego 1922 r. w Lublinie, pochowany został na tamtejszym cmentarzu przy ul. Lipowej.

W 1974 r. Towarzystwo Naukowe KUL ufundowało nagrodę im. Księdza Idziego Radziszewskiego, która jest przyznawana co roku „za wybitne osiągnięcia naukowe w duchu humanizmu chrześcijańskiego”. W Lublinie powstała też idea zbudowania pomnika założycielowi KUL w 100-rocznicę istnienia uniwersytetu. Radziszewski jest także patronem zespołu szkół nr 2 w rodzinnych Bratoszewicach.



Bibliografia:
W. Nowodworski, Bibliografia prac ks. Idziego Radziszewskiego oraz artykułów i fragmentów prac o nim, „Zeszyty Naukowe KUL” 1962, R. 5, nr 2 (18), s. 131–135 (bibliografia prac); G. Karolewicz, Idzi Benedykt Radziszewski, w: Polski słownik biograficzny, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1987, t. 30, s. 121–123 (bibliografia); Słownik polskich teologów katolickich, red. H. E. Wyczawski, Warszawa 1982, t. 3, s. 483–485 (bibliografia); G. Karolewicz, Ksiądz Idzi Benedykt Radziszewski, 1871–1922, Lublin 1998 (bibliografia); taż, Nauczyciele akademiccy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w okresie międzywojennym, Lublin 1996, t. 2, s. 188–190; I. Wodzianowska, Rzymsko-katolicka Akademia Duchowna w Petersburgu. 1842–1918, Lublin 2007; I. Radziszewski, Epitome praelectionum theodiceae, quas ad modum commentarii in Sancti Thomae Aquinatis Summam theologicam (I q. 2–26, 44–46, 103–105) in R. C. Ecclesiastica Academia Petropolitana Rector Aegidius Radziszewski habebat, Petrograd 1915; tenże, Pisma, red. S. Janeczek, M. Maciołek, R. Charzyński, Lublin 2009; Российский Государственный Исторический Архив (RGIA) w St. Petersburgu: F. 821 (Dep. ds. religijnych obcych wyznań), оp. 128, d. 1016 (nominacje w AD).
Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszej witryny. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na twoim dysku zmień ustawienia przeglądarki
Akceptuję
Więcej informacji