Кронверкский пр., nr 1/3 [Kronwierkskij pr. nr 1/3] / Куйбышева ул., nr 2 [Kujbyszewa ul. nr 2]

Modernistyczna willa, a raczej pałacyk miejski Matyldy Krzesińskiej [Особняк М. Ф. Кшесинской] o oryginalnej asymetrycznej sylwetce z ośmiokątną wieżyczką powstał w dzielnicy Piotrogrodzkiej według projektu popularnego w Petersburgu architekta niemieckiego pochodzenia Alexandra von Hohena (1856–1914), z którym artystka uzgodniła rozkład pomieszczeń (w przyziemiu pomieszczenia służebne, na parterze reprezentacyjne, na piętrze mieszkalne). Krzesińska przeniosła się tu z prosp. Anglijskiego 18, gdzie mieszkała od roku 1893. Budowla, pod którą kamień węgielny położono wiosną 1906, a ukończono zimą tegoż roku, wyróżniała się swobodną kompozycją asymetrycznych fasad. Wykonano je, łącząc różnorodne materiały – czerwony i szary granit, cegłę, płytki majolikowe oraz finezyjną metaloplastykę. Wnętrza miały amfiladowy układ, a wzbogacały je oranżeria i reprezentacyjna Sala Biała. Primaballerina assoluta Teatru Maryjskiego Matylda Krzesińska (1872–1971) twierdziła we wspomnieniach, że sama zaprojektowała wystrój niektórych pokoi, z których duży salon utrzymany był w stylu rosyjskiego empire, mały narożny – Ludwika XVI, sypialnia z garderobą były w stylu angielskim, a jadalnia reprezentowała styl secesyjny. W jej salonie artystycznym bywali członkowie rodziny cesarskiej oraz arystokratyczna i intelektualna elita miasta. Po wybuchu rewolucji lutowej 1917 r. artystka w pośpiechu i tajemnicy opuściła 27 lutego tegoż roku swój dom; do lipca gościła w mieszkaniu swojego ostatniego partnera scenicznego tancerza Piotra N. Władimirowa (1893–1970) przy ul. Aleksiejewskiej 10.

1 marca jej pałacyk zajęli bolszewicy, którzy mieli tu dogodny punkt do obserwacji i ostrzału mostu Troickiego. Z czasem stał się on ich główną kwaterą mieszczącą Komitet Centralny i Komitet Petersburski SDPRR(b) – Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji oraz Wojskową Organizację Bolszewików. Podejmowane przez Krzesińską próby odzyskania domu włącznie z interwencją u premiera Rządu Tymczasowego Aleksandra F. Kierieńskiego (1881–1970) oraz skierowaniem sprawy zajęcia pałacu na drogę sądową okazały się bezskuteczne, gdyż pałacyk przypadł do gustu Włodzimierzowi I. Leninowi (1870–1924), który od kwietnia do lipca 1917 r. regularnie w nim bywał i pracował. Obok niego pracowali tu m.in. Józef W. Stalin (1878–1953) i Grigorij J. Zinowjew (1883–1936). Z balkonu na pierwszym piętrze Lenin przemawiał do robotników i żołnierzy, co upamiętnia stosowna tablica. Po przewrocie bolszewickim w pałacyku mieściły się różne organy władzy Piotrogrodzkiej Rady Delegatów. W latach 1938–1955 przekształcono go w muzeum im. Siergieja M. Kirowa (1886–1934).

Od roku 1991 do dziś gospodarzem willi jest Państwowe Muzeum Historii Politycznej Rosji [Государственный музей политической истории России], które zajmuje również sąsiedni pałacyk przedsiębiorcy leśnego barona Wasilija E. Brandta (zm. 1924), zaprojektowany w latach 1909–1910 przez architekta Romana F. Meltzera (1860–1943). Kontynuuje ono tradycje Państwowego Muzeum Rewolucji powołanego do życia 9 października 1919 r. i otwartego oficjalne w styczniu 1920 r. w Pałacu Zimowym, a przeniesionego do pałacyku w 1955 r. Placówka ta zgromadziła unikatową kolekcję obiektów związanych z dziejami politycznymi Rosji zwłaszcza w XIX i XX w. oraz pamiątki po Matyldzie Krzesińskiej. Paradoksalnie jest obecnie jedną z najbardziej innowacyjnych wystawienniczo i edukacyjnie państwowych petersburskich placówek muzealnych, która nie boi się poruszania kontrowersyjnych tematów. Filiami tego muzeum były w latach 2003–2012 kompleksy memorialne w Katyniu i Miednoje.