A A A

Menżyński Rudolf

Менжинский Рудольф Игнатьевич


Autor: Irena Wodzianowska Menżyński Rudolf / Менжинский Рудольф Игнатьевич (1838 – po 1914), absolwent Uniwersytetu Petersburskiego, profesor historii powszechnej i Rosji w petersburskiej Akademii Duchownej.
20.09.2016
stan artykułu kompletny
Menżyński Rudolf / Менжинский Рудольф Игнатьевич (1838 – po 1914), absolwent Uniwersytetu Petersburskiego, profesor historii powszechnej i Rosji w petersburskiej Akademii Duchownej.

Urodził się w rodzinie szlachcica Ignacego Menżyńskiego. Pochodził z katolickiej (wbrew sugestiom niektórych autorów życiorysu jego syna) rodziny i przywiązanie do tej religii wykazywał w ciągu całego swojego życia w rosyjskiej stolicy. Niewiele wiadomo o jego miejscu zamieszkania oraz wykształceniu. Z pewnością otrzymał jednak dostateczne przygotowanie w domu, które pozwoliło mu na podjęcie studiów na Wydziale Historyczno-Literackim Uniwersytetu Petersburskiego, który ukończył w 1859 r. ze stopniem kandydata nauk historycznych. Rok później podjął pracę jako nauczyciel historii w II Gimnazjum w Petersburgu, a w 1860 r. także w kształcącym dziewczęta ziemiańskiego pochodzenia Instytucie Maryjskim [Мариинский институт], gdzie wykładał do września 1864 r.

W 1861 r. Zarząd Akademii Duchownej (AD) powołał go na stanowisko profesora w katedrze historii powszechnej i dziejów Rosji, jednak już w styczniu 1862 r., przy „ogromnym wsparciu” szefa II Oddziału barona Modesta A. Korfa (1800–1876), jego miejsce w tejże katedrze zajął bibliotekarz Cesarskiej Biblioteki Publicznej – Anton D. Iwanowskij (1823–1873).

Menżyński kontynuował pracę pedagogiczną w petersburskich szkołach jako nauczyciel historii. Od 1864 r. wykładał w elitarnym Korpusie Paziów. Jego sylwetkę jako wykładowcy dwóch pokoleń elewów tej szkoły skreślił w swych wspomnieniach późniejszy generał major Boris W. Gerua (1876–1942), barwnie opisując prowadzone przez niego wykłady. Pisał m.in.: „Menżyński był Polakiem. W nauczaniu ujawniało się to, gdy dochodziliśmy do panowania Katarzyny II. Nie wybaczając jej rozbioru Polski, wychodził z siebie, jeśli paź nazywał cesarzową wielką. Wzburzony syczał jadowicie na winowajcę: «Druga, w kolejności, druga! Senat nie przyznał jej tytułu wielka! Siadaj». I paź siadał, wiedząc, że zarobił szóstkę lub siódemkę [w 9-stopniowej skali ocen]” (Б. В. Геруа, Воспоминания о моей жизни, t. 1, s. 53).

Menżyński uczył także w żeńskim pensjonacie Andżeliki Truby (1808–1886), na którego potrzeby opracował litografowany skrypt swych wykładów z historii powszechnej, ogłoszony drukiem jako Всеобщая история (Petersburg 1900–1901). Prowadził też zajęcia na zainicjowanych przez Konstantina N. Biestużewa-Riumina (1829–1897) Wyższych Żeńskich Kursach. Był wraz z żoną wielkim entuzjastą powołania tych kursów i wraz z innymi przedstawicielami inteligencji podpisał się pod prośbą o ich otwarcie (1870). W środowisku petersburskim zyskał opinię dobrego historyka i świetnego pedagoga, starając się nie tylko w żywy sposób prowadzić lekcje, ale też dyskutować ze swymi uczniami. Twierdził, że lekcje historii formują światopogląd uczniów, stąd starannie dopasowywał wykłady do potrzeb swych słuchaczy – uczennic, kadetów, kleryków. Wierny swym przekonaniom pozostawił po sobie w petersburskim środowisku następującą opinię: „Rudolf Ignatiewicz, będąc człowiekiem dobrym i uczciwym, wytrwale trzymał się swych zasad. W swej umiłowanej historii widział nie tylko szkolny przedmiot, ale i sposób postrzegania świata, dlatego też rozmawiał z młodymi kadetami o wielkich bataliach z przeszłości i o sensie życia […]. Skromnej karierze Rudolfa Ignatiewicza wcale to zresztą nie zaszkodziło. Co więcej, poza murami korpusu, w środowisku cywilnych kolegów, także tych uniwersyteckich, zapewnił sobie z czasem reputację dobrego historyka i postępowego pedagoga”. (Т. Гладков, М. Смирнов, Менжинский, Москва 1969, s. 5). Za swą działalność oświatową był wielokrotnie odznaczany przez rząd rosyjski, m.in. orderami św. Anny III kl. (1866), św. Stanisława II kl. z imperatorską koroną (1871). Kolejno także awansował na szczeblu urzędniczym, przechodząc na emeryturę w stopniu radcy stanu (1910).

Ponownie zatrudniony w AD został we wrześniu 1873 r. Kierował tam przez 41 lat (1873–1914) katedrą historii powszechnej i dziejów Rosji, będąc najdłużej pracującym wykładowcą tej uczelni. Ceniony i lubiany zarówno przez zarząd AD, jak i alumnów zwolnił się na własną prośbę z powodu złego stanu zdrowia w czerwcu 1914 r. Zmarł zapewne wkrótce po przejściu na emeryturę.

Ożenił się z Marią Szakiejewą, córką Aleksandra W. Szakiejewa (1812–1870), inspektora Szkoły Kawaleryjskich Junkrów, i Anny F. Ewald (1819–1898). Mieli pięcioro dzieci: Annę (ur. 1865), Aleksandra (ur. 1866), który pracował w Ministerstwie Finansów, Wacława oraz Wierę i Ludmiłę. Z wyjątkiem Aleksandra i Anny rodzeństwo związało się z ruchem rewolucyjnym. Najbardziej znany jest Wacław (1874–1934), absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Petersburskiego, rewolucjonista i działacz partyjny, który po śmierci Feliksa E. Dzierżyńskiego (1877–1926) był w latach 1926–1934 przewodniczącym Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego [Объединённое государственное политическое управление] (OGPU). Z sióstr pochowana na cmentarzu Nowodiewiczym [Новодевичье кладбище] Ludmiła (1876 lub 1878 – 1933) była nauczycielką. Od 1899 r. uczyła wraz z Nadieżdą K. Krupską (1869–1939) w smoleńskiej szkółce niedzielnej. Wraz z siostrą Wierą (ur. 1872), która nauczała z kolei w Wasiljeostrowskiej 12-klasowej szkole włączyły się aktywnie w rewolucję 1905 r., po czym przyłączyły się do bolszewików, z którymi uczestniczyły w rewolucji 1917 r. Wiera zarządzała od 1929 r. państwowymi kursami zaocznej nauki języków obcych.

Prawdopodobnie od roku 1910 rodzina Menżyńskich mieszkała w kamienicy czynszowej przy ul. Marata [Марата ул.] 75. W 1914 r. jako adres zamieszkania Menżyńskiego figurowała w polskim kalendarzu ul. Mikołajewska 65 [Николаевская ул.] (obecnie ul. Marata [Марата ул.]) m. 25.



Bibliografia:
Генеалогическая база знаний (http://baza.vgdru.com/1/21816/ [dostęp: 15 VI 2015] (fot.); Т. Гладков, М. Смирнов, „Менжинский” (http://militera.lib.ru/bio/gladkov_smirnov01/gladkov_smirnov01.html [dostęp: 15 VI 2015]); Д. Шерих, Улица Марата и окрестности (http://www.litmir.me/br/?b=207866 [dostęp 15 VI 2015]); I. Wodzianowska, Rzymskokatolicka Akademia Duchowna w Petersburgu, 1842–1918, Lublin 2007; Б. В. Геруа, Воспоминания о моей жизни, t. 1 (http://grwar.ru/library/Gerua-memories-I/GM_02.html Русская армия в Великой войне [dostęp 26 IX 2015]); Российский Государственный Исторический Архив w Sankt Petersburgu: F. 821, оp. 125, d. 397, оp. 128, d. 192, F. 826, оp. 3, d. 78, k. 275, 293-93v.
Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszej witryny. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na twoim dysku zmień ustawienia przeglądarki
Akceptuję
Więcej informacji